menu

Friday, January 8, 2016

CẢNH CHỢ CHIỀU Ở CHÂN NÚI . (1)

MƯỠU

Kìa đâu mây tạnh chân ngàn
Lưng đèo xơ xác, họp tan chợ chiều .

(Hoa Tiên Truyện)


NÓI

Tám bức bình phong non mở
Cảnh hoàng hôn chân núi chợ họp bầy
Dẫy lá xanh, ánh vàng chiếu trên cây
Rượu lưu khách, người về cá giây liễu xỏ .
Điếm nọ cờ còn trương gió
Lều kia rèm đã cuốn mây (2)
Vẳng trên sông điệu sáo khúc Lạc Mai (3)
Người cỡi hạc đã bay về núi thẳm .
Trên sườn núi bóng chiều bảng lảng
Chốn quê nhà vầng trăng sáng còn không ?
Trăng chia hai mảnh nhớ mong ! (4)


(1) Đây là bài Sơn Thị Tình Lam, là bài thứ hai của
Bát Cảnh Tiêu Tương cùng một tác giả Lương Nhữ Hộc .
Thiết tưởng chúng ta cũng nên biết đôi nét về Tiêu Tương .
Tiêu Tương là chỗ sông Tiêu và sông Tương hiệp lại trong
tỉnh Hồ Nam, Trung Hoa . Nơi này có nhiều cảnh đẹp,
nhà danh họa Tống Địch đã ghi lại những cảnh này trên
tám bức họa nổi tiếng, được nhiều danh sĩ làm thơ vịnh .

Vua Thuấn di giá đi tuần thú xứ Thương Ngô và mất ở đó .
Hai bà vợ là Nga Hoàng và Nữ Anh đi tìm vua Thuấn đến
bờ sông Tiêu Tương, cả hai ngồi bên bờ sông mà khóc,
nước mắt vấy vào những cành trúc . Về sau trúc mọc ở
bờ sông Tương đều lấm chấm trông như đồi mồi .
Người ta gọi là Tương phi trúc, hay dùng làm mành cửa .
Trong Truyện Kiều có câu :

"Mành Tương lất phất gió đàn
Hương gây mùi nhớ, trà khan giọng tình".

Và chữ giọt Tương chỉ nước mắt cũng ở điển này mà ra .

(2) Hai câu này trích nguyên văn của nguyên tác .Đây là
loại thơ Thất Ngôn Bát Cú cổ thể, thường có hai
câu 6 chữ ở cặp Trạng hay cặp Luận .
Trong cuốn Hồng Đức Quốc Âm Thi Tập chúng ta thường
thấy những bài thơ viết theo cách này .

(3) Lạc Mai Hoa là tên một khúc sáo rất thê lương khiến
người nghe phải chạnh nhớ tới quê hương mình .

(4) Điển này thì dễ rồi . Trong Tuyện Kiều có câu :
"Vầng trăng ai xẻ làm đôi
Nửa in gối chiếc, nửa soi dậm trường".

Trần Nhất Lang
Fri Mar 26, 2010 8:12 pm

BÓNG CHIỀU Ở XÓM CHÀI (1)

MƯỠU

Kìa đâu thuyền bến nơi doi
Ngư thôn mấy nóc bóng trời tà dương .
(Hoa Tiên Truyện)


NÓI

Bên sông nhà chục mái
Ráng chiều rơi hồng trải thôn trang
Dẫy núi tây non nhuộm ánh vàng
Thuyền đậu sát chan chan bến lặng .
Pha khói chim về cây điểm phấn
Quáng vòng cá hớp nước tuôn la (2)
Kìa thuyền ai chèo quế vẫy xa xa
Người đội nguyệt cất tiếng ca bay theo gió .
Thương Lang hề một bài thơ cổ (3)
Thương Lang hề nước vỗ trăng treo
Thơ rằng :
"Sông Thương nước chảy trong veo
Thì ta đem giặt cái lèo mũ ta .
Sông Thương nước đục chảy ra
Thì ta lội xuống để mà rửa chân." (4)

(1) Đây là bài thứ tư, tức là Ngư Thôn
Tịch Chiếu của Lương Nhữ Hộc .
(2) Hai câu 5&6 mượn nguyên văn trong bài nguyên tác .
(3) (4) Thương Lang là tên một phần sông Hán .
Do chữ lấy trong thơ : "Thương Lang chi thủy thanh hề,
khả dĩ trạc ngã anh; Thương Lang chi thủy trọc hề,
khả dĩ trạc ngã túc ."
Nghĩa bóng ý nói : "Thời thái bình ra gánh vác việc đời,
Thời loạn lạc lui về ở ẩn ."
Phần dịch thơ của cổ nhân ở ghi chú (4) .
Tác giả mượn làm Mưỡu Hậu Kép để
kết bài Hát Nói .

Trần Nhất Lang
Wed Mar 31, 2010 4:50 pm

TIẾNG CHUÔNG CHÙA VĂNG VẲNG TRÊN NÚI (1)


MƯỠU

Kìa đâu nghi ngút khói sương
Chầy khuya mấy tiếng chuông vang mái chùa .
(Hoa Tiên Truyện)


NÓI

Đầu non sương khói
Tiếng chuông đâu ban tối tỏ cơ Thiền
Chùa núi cao như một thế giới riêng
Chuông văng vẳng tới khách thuyền bến trước .
Ngảnh mặt xem ngờ những nước
Nghiêng tai mảng mới hay chiền (2)
Giật mình tỉnh giấc cô miên
Khách tang hải nợ trần duyên chưa dứt .
Chuông thanh thoát xua tan niềm tục
Cửa Từ Bi công đức cao sâu
Không Môn càng tỏ pháp mầu .

(1) Đây là bài thứ năm, Yên Tự Vãn Chung của
Lương Như Hộc vịnh Bát Cảnh Tiêu Tương .
(2) Câu 5&6 trích trong bài nguyên tác .
Chiền : Là chùa .
Đọc đến đây chúng ta không thể nào không
liên tưởng tới bài Tứ Tuyệt nổi tiếng của
Trương Kế, đời Đường . Đó là bài Phong Kiều
Dạ Bạc.
Truyện kể lại rằng : Một đêm kia,
một bài thơ Tứ Tuyệt tình cờ được làm ra do
hai thầy trò nhà sư chùa Hàn San, hai câu trên
là của vị tăng, hai câu dưới là của chú tiểu .

Sơ tam sơ tứ nguyệt mông lung
Bán tự ngân câu bán tự cung
Thùy bả kim hoàn phân lưỡng đoạn
Bán trầm thủy để bán phù không .

Dịch thơ :

Mồng ba, mồng bốn trăng mờ
Nửa dường móc bạc, nửa như cung trời .
Ai đem vòng ngọc chia hai
Nửa in đáy nước, nửa cài tầng không .

Tiếng chuông chùa do nhà sư đánh lên
lúc nửa đêm để cảm tạ Phật tổ về sự
hoàn thành bài thơ trên, đã vẳng đến
bến sông gần đó, khiến cho thi sĩ Trương
Kế làm nên câu cuối của bài thơ tuyệt diệu
"Phong Kiều Dạ Bạc".

PHONG KIỀU DẠ BẠC

Trương Kế

Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên,
Giang phong ngư hỏa đối sầu miên .
Cô Tô thành ngoại Hàn San tự,
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền .

Phong Kiều : Ở ngoài cửa Xương Môn,
thị trấn Tô Châu, tỉnh Giang Tô .
Cô Tô : Thị trấn Tô Châu ngày nay .
Hàn San tự : Ở phía tây Phong Kiều .
Đời Đường, hai nhà sư Hàn San và Thập Đắc
trụ trì tại đây, nên chùa có tên là Hàn San .

Dịch thơ :

Ban Đêm Thuyền Đậu
Bến Phong Kiều

Quạ kêu, trăng lặn sương trời
Buồn hiu giấc ngủ lửa chài, bến phong .
Đêm Cô Tô vẳng tiếng chuông
Chùa Hàn San đến thuyền sông Phong Kiều .
Trần Trọng San dịch .

Tản Đà dịch :

Trăng tà, tiếng quạ kêu sương
Lửa chài cây bến sầu vương giấc hồ .
Thuyền ai đậu bến Cô Tô
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San .

(Trích từ Thơ Đường của Trần Trọng San) .

Trần Nhất Lang
Thu Apr 01, 2010 8:57 pm


Trở Về Thư Mục

TIẾNG CHUÔNG CHÙA VĂNG VẲNG TRÊN NÚI (1)

MƯỠU

Kìa đâu nghi ngút khói sương
Chầy khuya mấy tiếng chuông vang mái chùa .
(Hoa Tiên Truyện)


NÓI

Đầu non sương khói
Tiếng chuông đâu ban tối tỏ cơ Thiền
Chùa núi cao như một thế giới riêng
Chuông văng vẳng tới khách thuyền bến trước .
Ngảnh mặt xem ngờ những nước
Nghiêng tai mảng mới hay chiền (2)
Giật mình tỉnh giấc cô miên
Khách tang hải nợ trần duyên chưa dứt .
Chuông thanh thoát xua tan niềm tục
Cửa Từ Bi công đức cao sâu
Không Môn càng tỏ pháp mầu .

(1) Đây là bài thứ năm, Yên Tự Vãn Chung của
Lương Như Hộc vịnh Bát Cảnh Tiêu Tương .
(2) Câu 5&6 trích trong bài nguyên tác .
Chiền : Là chùa .
Đọc đến đây chúng ta không thể nào không
liên tưởng tới bài Tứ Tuyệt nổi tiếng của
Trương Kế, đời Đường . Đó là bài Phong Kiều
Dạ Bạc.
Truyện kể lại rằng : Một đêm kia,
một bài thơ Tứ Tuyệt tình cờ được làm ra do
hai thầy trò nhà sư chùa Hàn San, hai câu trên
là của vị tăng, hai câu dưới là của chú tiểu .

Sơ tam sơ tứ nguyệt mông lung
Bán tự ngân câu bán tự cung
Thùy bả kim hoàn phân lưỡng đoạn
Bán trầm thủy để bán phù không .

Dịch thơ :

Mồng ba, mồng bốn trăng mờ
Nửa dường móc bạc, nửa như cung trời .
Ai đem vòng ngọc chia hai
Nửa in đáy nước, nửa cài tầng không .

Tiếng chuông chùa do nhà sư đánh lên
lúc nửa đêm để cảm tạ Phật tổ về sự
hoàn thành bài thơ trên, đã vẳng đến
bến sông gần đó, khiến cho thi sĩ Trương
Kế làm nên câu cuối của bài thơ tuyệt diệu
"Phong Kiều Dạ Bạc".

PHONG KIỀU DẠ BẠC

Trương Kế

Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên,
Giang phong ngư hỏa đối sầu miên .
Cô Tô thành ngoại Hàn San tự,
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền .

Phong Kiều : Ở ngoài cửa Xương Môn,
thị trấn Tô Châu, tỉnh Giang Tô .
Cô Tô : Thị trấn Tô Châu ngày nay .
Hàn San tự : Ở phía tây Phong Kiều .
Đời Đường, hai nhà sư Hàn San và Thập Đắc
trụ trì tại đây, nên chùa có tên là Hàn San .

Dịch thơ :

Ban Đêm Thuyền Đậu
Bến Phong Kiều

Quạ kêu, trăng lặn sương trời
Buồn hiu giấc ngủ lửa chài, bến phong .
Đêm Cô Tô vẳng tiếng chuông
Chùa Hàn San đến thuyền sông Phong Kiều .
Trần Trọng San dịch .

Tản Đà dịch :

Trăng tà, tiếng quạ kêu sương
Lửa chài cây bến sầu vương giấc hồ .
Thuyền ai đậu bến Cô Tô
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San .

(Trích từ Thơ Đường của Trần Trọng San) .

Trần Nhất Lang
Thu Apr 01, 2010 8:57 pm

TRĂNG THU TRÊN HỒ ĐỘNG ĐÌNH (1)

MƯỠU

Kìa đâu nước lạnh trời thu
Động Đình phẳng lặng một hồ trăng in .


NÓI

Hồ thu ai khéo họa
Bức tranh kia tạo hóa dựng trên hồ
Bọc xung quanh xa xa rặng núi nhấp nhô
Vàng gieo đáy nước lững lờ gương nguyệt sáng .
Dòng la muôn khóm quyên đưa phẳng
Hương quế ba canh gió thổi dây (2)
Ai giong buồm trên sóng nước nơi đây
Vui ẩn dật tháng ngày tiêu sái . (3)
Nhớ thuở trước Tây Thi, Phạm Lãi (4)
Ngũ Hồ mây khói mãi quên đời
Một thuyền phong nguyệt thảnh thơi ! (5)

(1) Đây là bài thứ sáu trong tám bài của
Lương Như Hộc vịnh Bát Cảnh Tiêu Tương .
Động Đình là một trong Ngũ Hồ danh tiếng
của Trung Hoa . Động Đình hồ thuộc tỉnh Hà Nam .
(2) Hai câu này trích trong bài nguyên tác .
(3) Tiêu sái : Phóng khoáng không vướng víu gì.
Thơ Nguyễn Trãi :
Miễn là tiêu sái qua ngày tháng
Lộc được bao nhiêu ăn bấy nhiêu .
(4) Thời Xuân Thu bên Trung Hoa, nàng Tây Thi
là gái nước Việt làm nghề giặt lụa ở thôn Trữ La,
có nhan sắc tuyệt trần .
Phạm Lãi là danh tướng của nước Việt đã có công
giúp Việt Vương Câu Tiễn khôi phục được cơ nghiệp
bằng kế mỹ nhân dùng Tây Thi mê hoặc Ngô Vương
Phù Sai . Sau khi diệt xong vua nước Ngô, Phạm Lãi cùng
Tây Thi bỏ nước Việt giong thuyền du ngoạn Ngũ Hồ,
không màng đến danh lợi .
(5) Phong nguyệt : Phong là gió, nguyệt là trăng, thường
chỉ thú vui du ngoạn, thú vui thanh lịch .
" Trước sân phong nguyệt, trên lầu sênh ca "
(Thơ Lê Ngọc Hân ).

Trần Nhất Lang
Sun Apr 04, 2010 3:36 pm

CÁNH BUỒM VỀ TỪ NƠI XA (1)

MƯỠU

Kìa đâu cuối phố quạnh hiu
Chân trời thấp thoáng con chèo về khơi .
(Hoa Tiên Truyện)


NÓI

Bến liễu thuyền san sát
Buồm xa về lớp lớp đậu bên doi
Giây lèo căng thuận gió phương trời
Xuyên cánh mây vượt trùng khơi sóng rẽ .
Thuyền tách thinh thinh chèo nhẹ nhẹ
Khói tan thức thức lục ơi ời (2)
Sông Ngô, bể Sở từng đến thăm chơi
Bút Ma Cật đố vẽ vời nên bức họa (3)
Phong cảnh ấy tay thợ trời điểm hóa
Sông nước, thuyền mây đã gom cả vào đây
Càng nhìn mà dạ thêm say !

(1) Đây là bài Viễn Phố Quy Phàm, là bài thứ ba
trong Bát Cảnh Tiêu Tương của Lương Nhữ Hộc .
Viễn Phố : Viễn Phố là nơi bán hàng xa . Còn có nghĩa là nơi ở xa .
Thơ Bà Huyện Thanh Quan có câu :
Gác mái, ngư ông về viễn phố
Gõ sừng, mục tử lại cô thôn .

(2) Hai câu 5&6 lấy trong bài nguyên tác .
Tách : Là tách bến . Rời bến .
Thinh thinh : Như thênh thênh, có nghĩa là rộng rãi .
Còn có nghĩa là rất nhẹ .
Thức thức : Là thứ này thứ khác . Nhiều thứ .
Trong Truyện Kiều có câu :
"Thời trân thức thức sẵn bầy
Gót sen thoăn thoắt dạo ngay mái tường".
Lục : Mầu xanh lá cây . Ý nói sau khi khói tan,
phong cảnh hiện ra với bao nhiều cây cối xanh tươi
cùng với mầu xanh của vòm trời, khiến ta liên tưởng
tới câu thơ cổ : "Thu thủy cộng trường thiên nhất sắc."
Dòng nước thu và bầu trời (dài) cùng chung một mầu .
Tố Như tiên sinh có câu tả cảnh rất hay, có lẽ phần
nào ảnh hưởng câu thơ cổ này :
"Lung linh đáy nước in trời
Thành xây khói biếc, non phơi ánh vàng."

(3) Ma Cật . Vương Duy tự là Ma Cật, đời Đường .
Năm 21 tuổi thi đậu tiến sĩ, ra làm quan .
Ông sớm từ quan về ở ẩn ở núi Chung Nam .
Ngoài tài thơ ra, Vương Duy còn sành âm nhạc,
giỏi thư pháp và hội họa . Tranh sơn thủy của ông
mở đầu cho lối họa Nam tông .
Vương Duy có địa vị cao trong Nam phái Thiền tông .
Người đời gọi ông là Thi Phật .

Trần Nhất Lang
Mon Mar 29, 2010 6:37 pm

TUYẾT RƠI TRÊN SÔNG LÚC HOÀNG HÔN (1)

MƯỠU

Kìa đâu ban tối đỗ thuyền
Trắng bay hoa tuyết giang thiên một mầu .
(Hoa Tiên Truyện)

NÓI

Chiều hôm sông tuyết
Hoa tuyết bay trắng toát một mầu
Bát ngát trên sông ác lặn ngàn thâu
Cỏ pha tuyết, ngọc một bầu điểm xuyết .
Buồm chiếu phau phau thuyền chở nguyệt
Áo tơi khụ khụ khách ngồi câu (2)
Đất Ngô, Sở đã từng đi lại từ lâu (3)
Xin hỏi núi Quân Sơn ở đâu ai có biết ? (4)
Lên Nhạc Dương Lâu cảnh hữu tình trước mắt (5)
Bến Ngũ Hồ nơi ẩn dật tiêu dao (6)
Chốn xưa thoảng gót Vương Hầu . (7)

(1) Đây là bài Giang Thiên Mộ Tuyết,
bài thứ bẩy của Lương Như Hộc
vịnh Bát Cảnh Tiêu Tương .
(2) Hai câu này trích trong nguyên tác .
Buồm chiếu : Buồm đan bằng cây cói đập dẹp,
giống như cái nóp ở miền Nam Bộ .
Áo tơi : Áo mưa kết bằng lá cọ ( loại lá làm nón) .
(3) Đất Ngô ở phía đông Động Đình hồ,
đất Sở ở phía nam Động Đình Hồ .
(4) (5) Núi Quân Sơn còn gọi là Tương Sơn hay
Động Đình Sơn, ở trong hồ Động Đình,
phía tây nam huyện Nhạc Dương, tỉnh
Hồ Nam, Trung Hoa .
Lầu Nhạc Dương đối diện với hồ Động Đình .
Lên lầu Nhạc Dương nhìn thấy toàn thể núi
trước mắt . Tương truyền rằng vợ vua Thuấn
đến chơi nơi đó mới có tên là Quân Sơn .
(6) Tiêu dao : Thảnh thơi, ung dung, không có gì gò bó .
"Cầm bằng ngày tháng thanh nhàn
Sớm khuya tiếng hạc, tiếng đàn tiêu dao ".
(Kiều)
(7) Chỉ vợ vua Thuấn đã đến du ngoạn núi này .

Trần Nhất Lang
Mon Apr 05, 2010 8:57 pm

MƯA ĐÊM TRÊN SÔNG TIÊU TƯƠNG (1)

MƯỠU

Kìa đâu lệ trúc nhuộm thâu
Tiêu Tương rả rích mưa mau canh chầy .
(Hoa Tiên Truyện)


NÓI

Mưa đêm rả rích
Suốt canh thâu tí tách giọt thu
Dải Tiêu Tương khóm lệ trúc âm u
Tiếng nhặt thưa nhu ru, không chợp mắt .
Đầy vơi lòng khách mưa không dứt
Lai láng hồn thơ hứng có thừa (2)
Sớm mai dậy xem rồng đã mọc cháu chưa ? (3)
Cảnh ngoạn mục lạ hơn xưa biết mấy !
Người tài tử bút thần say vẽ lấy
Tranh Tiêu Tương Dạ Vũ còn đấy ngàn sau
Giọt tuôn lệ trúc mưa mau !

(1) Đây là bài Tiêu Tương Dạ Vũ, bài thứ tám
của Lương Nhữ Hộc vịnh Bát Cảnh Tiêu Tương .
Và cũng để chấm dứt loạt bài này .
(2) Phóng tác theo hai câu 5&6 của nguyên tác .
(3) Do chữ Long Tôn tức là mục măng, cũng là
tên một thứ trúc ở Thần Châu mọc trong hang núi,
nhỏ như cây trâm .
Chữ lấy trong câu :
"Nhất dạ tứ sơn lôi vũ khởi
Mãn sơn vô số trường long tôn".
Dịch thơ :
Một đêm mưa gió bốn bề
Đầy non vô số măng tre mọc dài .

Trần Nhất Lang
Wed Apr 07, 2010 1:59 pm

RU EM VÀ RU TA

MƯỠU

Anh ru em ngủ vào đời
Mà nghe giấc mộng nổi trôi bến sầu .


NÓI

Anh ru em ngủ
Mơ màng một buổi sáng mùa xuân
Anh hôn em trên đôi má thanh tân
Hoa chớm nở bên sân chờ nắng mới .
Ai biết thiên đường bao biến đổi
Lòng nghe nhân thế lắm thương đau
Ru em lời biển cả nương dâu
Mùa thu tới cây trút sầu trụi lá .
Kinh nhật tụng chữ yêu ai tạc dạ ?
Em cứ đi và hãy trả cho nguồn
Ru anh hai tiếng cô đơn .

Trần Nhất Lang
Tue Apr 13, 2010 6:08 pm

CÒN ĐÂU NƯỚC MẮT TIỄN NGƯỜI RA ĐI

(Tặng một thi hữu vừa tiễn đưa
người bạn đời cũng là nhà thơ
sang bên kia thế giới tại San Jose)

MƯỠU

Chiến chinh giết nửa cuộc đời
Còn đâu nước mắt khóc người ra đi (1) .


NÓI

Cảnh ly biệt nhiều phần bát ngát
Mạch sầu tuôn ai tát cho vơi (2)
Nàng ra đi bẩy chục tuổi trời
Để anh ở lại đơn côi lạnh lẽo .
Giọt nắng hoàng hôn chưa khuất nẻo
Những lời lâm biệt đã trên môi !
Mây trắng về giăng phủ khắp núi đồi
Thung Lũng Hoa Vàng sương lệ rơi đưa người quá cố (3) .
Ngồi xe lăn, anh tiễn nàng đi về phần mộ
Nghĩa trang này sẽ đoàn tụ mai sau
Còn đâu nước mắt khóc nhau !

(1) Anh là sĩ quan cấp tá QLVNCH bị chiến thương,
phải ngồi xe lăn nhiều năm.
(2) Trích từ Ai Tư Vãn .
(3) Thung Lũng Hoa Vàng tại San Jose, bắc California .

Trần Nhất Lang
Mon Apr 19, 2010 9:31 am